EN TR

Makale

Koç Bilgi ve Savunma Teknolojileri- REİS Sınıfı Tip 214TN Denizaltılarının Stratejik Tedarikçisi

Issue 98

2007’de Koç Holding tarafından Savunma Sanayine teknoloji geliştirmek, milli ve özgün sistem çözümleri sunmak üzere kurulan ve kurulduğu günden bugüne; deniz platformları elektronik sistemleri, sualtı akustiği ve komuta kontrol bilgi sistemleri alanlarına odaklı olarak faaliyet gösteren Koç Bilgi ve Savunma Teknolojileri A.Ş. (KBS), halihazırda Yeni Tip Denizaltı Projesi (YTDP) altında Gölcük Tersanesi Komutanlığında inşa faaliyetleri devam eden Havadan Bağımsız Tahrik (HBT/AIP) Sistemli REİS Sınıfı Tip 214TN Denizaltılarının stratejik tedarikçilerden birisidir.

REİS Sınıfı Tip 214TN Denizaltılarından ilki olan TCG PiriReis (S-330)’in havuza indirilme töreni 22 Aralık 2019 tarihinde gerçekleştirilmişti. Şubat 2020 itibarıyla havuzda donatım faaliyetleri devam eden TCG PiriReis Denizaltısı donatım faaliyetlerinin tamamlanmasını müteakip sırasıyla Fabrika Kabul (FAT), Liman Kabul (HAT) ve Deniz Kabul (SAT) Testlerinden geçirilerek 2022 yılında Deniz Kuvvetleri Komutanlığı (DzKK) hizmetine girecek.

2011 yılından bugüne YTDP’nde görev alan KBS Proje kapsamında REİS Sınıfı Tip 214TN Denizaltıları için;

·       Torpido Karşı-Tedbir Sistemi

·       Sonar ‘Beacon’ Sistemi - ‘Pinger’

·       PC Network Sistemi (Gemi Entegre Bilgi Sistemi),

·       Solunabilir Hava İzleme Sistemi (Breathing Air Monitoring System/BAMS) ve

·       Torpido Angajmanı Modelleme ve Simülasyonu

olmak üzere beş önemli alt sistemi geliştirmiş ve teslimatlara başlamıştır. Bu çerçevede 20 Şubat 2020 itibarıyla 3 denizaltı için Torpido Karşı-Tedbir Sistemi ve Torpido Angajmanı Modelleme ve Simülasyonu, 4’üncü denizaltı için Solunabilir Hava İzleme Sistemi ve 5’inci denizaltı için Sonar ‘Beacon’ Sistemi ve PC Network Sistemi teslimatları tamamlanmıştır.

Tip 214TN Denizaltıları için geliştirilen Torpido Karşı-Tedbir Sistemi  (TCMS), pasif yani akustik sinyal göndermeden denizaltının yan ve çekili sonarlarından gelen verileri işleyen bir torpido Tespit, Sınıflandırma ve Konumlandırma (DCL) Sistemi yazılımıdır. Sofistike sinyal işleme tekniklerinin kullanıldığı bu sistem, denizaltıya angaje olan tehdit silahlarını saptayabilmekte ve bunlara tavsiye edilen manevralar (torpido tipine bağlı olarak farklı kaçınma manevraları uygulanabilmektedir) ve sarfedilebilir karşı-tedbirlerin kullanımından oluşan bir kombinasyon ile karşı koyabilmektedir. Torpido Karşı-Tedbir Sistemi, aktif ve pasif torpido tehdidine karşı hem sahte hedef (dekoy), hem de karıştırma modlarında çalışabilen statik ve 5’inci nesil mobil cihazlardan oluşan sarfedilebilir torpido karşı-tedbir sistemlerini kullanabilmektedir. KBS, Savunma Sanayi Başkanlığı (SSB)’nın ‘yerli katkı’ vizyonuna sadık kalacak şekilde, Sistemi yüksek bir milli katkıyla Tip 214TN Denizaltılarına entegre etmek maksadıyla Torpido Karşı-Tedbir Sistemi’ni Denizaltılarda yer alan Entegre Komuta Kontrol Sistemi ISUS-90/72 içinde entegre çalışacak şekilde geliştirmiştir. Ayrıca, tespit edilen torpido tehdidine yönelik en uygun taktiği belirleyen ve istendiğinde otomatik olarak icra eden Karar Destek Yazılımı da yine KBS tarafından geliştirilmiş ve yine ISUS-90/72 Savaş Yönetim Sistemi (SYS)’ne başarıyla entegre edilmiştir. Torpido Karşı-Tedbir Sistemi’nin başarısı için karada yapılacak olan görev planlaması, tehdit ve taktik veri tabanlarının oluşturulması ve karıştırıcı/aldatıcıların karada göreve uygun şekilde programlanması önem arz etmektedir. Bu amaçla kullanılan tüm yazılım ve donanım birimleri de (TEMS [Torpido Angajmanı Modelleme ve Simülasyonu], Taktik Geliştirme İstasyonu, Lançer Arayüz Test Ekipmanı ve sistem kullanıcı arayüz yazılımları gibi) yine KBS tarafından geliştirilmiş ve Programın Ana Yüklenicisi olan Thyssenkrupp Marine System (TKMS) Firmasına teslim edilmiştir. KBS, Torpido Karşı-Tedbir Sistemi’nde sağladığı başarı ile Ana Yüklenici TKMS’nin dikkatini çekmiş ve bu sayede Projede daha fazla rol almaya başlayarak dört alt sistemi daha yapar hale gelmiştir. 

KBS’nin YTDP altında yüklendiği ikinci alt sistem, denizaltının görev yapamaz hale geldiği zaman yerinin tespitini sağlayan bir akustik sistem olan Sonar Beacon Sistemi oldu. Bir denizaltının kaza/kırım anında yerini çevredeki gemilere ve hassas olarak kurtarma gemisine bildirmesi hayati öneme haizdir. Bu maksatla geliştirilen Sonar Beacon Sistemi denizaltılardaki acil durumlarda tehlike pingeri olarak çalışır ve sonar sinyali yayar. Denizaltılarda Sonar Beacon Sistemi, olmazsa olmaz hayati bir ekipman olduğundan Sonar Beacon Sistemi bulunmayan veya Sonar Beacon Sistemi faal olmayan denizaltı dalış izin alamamaktadır. Türk Deniz Kuvvetlerinin tüm denizaltılarında yabancı üreticilerin Sonar Beacon Sistemleri mevcut. İlk kez YTDP altında Sonar Beacon Sistemi KBS tarafından üretilerek, %100 milli bir ürüne dönüştürülmüş ve bu konudaki yurt dışı bağımlılık sona erdirilmiştir. Bunun yanı sıra, artık tekrarlanmayan maliyetleri bulunmadığı için, KBS ürünü olan Sonar Beacon Sistemi dünya pazarında da muadili ürünler ile rekabet edebilir düzeye gelmiştir. Kendi bataryasına sahip olması sayesinde denizaltının güç sisteminden bağımsız olarak çalışan Sistem, 9 kHz Düşük Frekans ve 37.5 kHz Yüksek Frekans bantlarında otomatik veya manuel olarak yayın yapabilmektedir. Düşük frekanslı yayın ile denizaltının çok uzun menzillerden tespit edilebilmesi, yüksek frekanslı yayında ise denizaltının yakın mesafeden yüksek hassasiyetle tespit edilebilmesi hedeflenmektedir. 850 saatin üzerinde bir kullanım ömrüne sahip olan ve kullanılmadığında beş yıl boyunca batarya değişimine ihtiyaç duymayan Sonar Beacon Sistemi, Navy Type Piezoelektrik seramik alt yapılı Düşük Frekans ve Yüksek Frekans Transdüserlere (sonar deniz birimleri) sahiptir.

KBS’nin Proje çerçevesinde görev aldığı bir diğer alt sistem çalışması ise denizaltının entegre bilgi sistemi olan PC Network Sistemi’dir. Bu çerçevede şirket tüm entegre bilgi iletişim alt yapısını ve donanımını sağlamaktadır. KBS, 2016 başında yürürlüğe girmiş olan PC Network Sistemi Projesi kapsamında altısı denizaltı ve biri Karaya Konuşlu Test Sistemi için olmak üzere toplam yedi PC Network Sistemi teslimatı yapacaktır. PC Network Sistemi, denizaltı üzerindeki intranet, internet, sunucu-istemci yapıları ve yazıcı ihtiyaçları belirlenen elektriksel, fiziki ve fonksiyonel entegrasyon gerekleri sağlanarak devreye alınmaktadır. 

Solunabilir Hava İzleme Sistemi (Breathing Air Monitoring System/BAMS) denizaltının içerisindeki mahallerin hem insan hem de makineler açısından gaz konsantrasyonu gözlenmekte ve incelenmektedir. Denizaltı içindeki solunan hava bileşenlerinin (hidrojen, oksijen, karbondioksit, karbon monoksit, hidrojen sülfat, klorin ve soğutucu gazlar, vb) izlenmesi ve tehlikeli seviyeye gelmesi durumunda eşik değerin aşıldığına dair uyarı vermek için geliştirilen Solunabilir Hava İzleme Sistemi, bağımsız bir sistem olup otomatik olarak her türlü operasyon durumunda (su altı seyir, şnorkel, su yüzeyinde seyir, rutin liman durumu] denizaltı atmosferindeki gazları kontrol etmektedir. Otomatik olarak çalışan Solunabilir Hava İzleme Sistemi, Analiz Sistemi ve Sensör sistemi olmak üzere birbirinden bağımsız iki ayrı alt sistemden oluşmaktadır. Analiz Sistemi, denizaltının farklı mahallerinden merkezi bir sisteme çekilen havanın gaz analizlerini gerçekleştirir. Denizaltının 18 farklı noktasından aldığı örneklerle ölçüm yapan Analiz Sistemine girecek gaz örneklerinin farklı noktalardan taşınması için iki pompa bulunmaktadır. Sonuçlar, alarmlar, durum sinyalleri ve merkezi hata göstergeleri eş zamanlı olarak PLC üzerinden ölçüm noktasına göre ekranda gösterilmektedir. Kuvvetlendirilmiş bir kabin içerisinde yer alan ve kullanıcıya kesintisiz ölçüm değeri sağlayan Sensör Sistemi ile denizaltının 10 farklı kompartımanına yerleştirilen sensörler vasıtasıyla ölçülen havanın gaz değerleri, merkezi PLC üzerinden ölçüm noktasına göre kabin üzerinde bulunan dokunmatik ekranda gösterilir. Solunabilir Hava İzleme Sistemi, denizaltı platformları için geçerli çevresel şartlara göre test edilmiştir.

Burada bahsedilen dört önemli alt sistemin yanı sıra KBS, YTDP kapsamında birçok test ekipmanı/cihazı da geliştirilerek TKMS Firmasına sağlamakta ve böylelikle TKMS ile olan iş birlikteliğinin hacmi her geçen gün biraz daha artmaktadır. Diğer yandan, KBS’nin, YTDP kapsamında başlangıçta yurt dışı kaynaklı olarak planlanmış olan Sonar Beacon Sistemi ve PC Network Sistemi Projelerine katılımı STM tarafından gerçekleştirilen yurt içi tedarik faaliyetleri çerçevesinde ele alınmış, böylelikle yurt içine önemli bir geri kazanım sağlanmıştır.

... KBS’nin AKYA Milli Ağır Torpidosu ve Kalifikasyon Test Süreci için Özgün Çözümleri

SSB ile Ana Yüklenici Roketsan arasında Dönem-I (Geliştirme Fazı) Sözleşmesi 8 Mayıs 2009’da Dönem-2 (Sanayileşme ve Seri Üretime Hazırlık Fazı) Sözleşmesi ise Temmuz 2016’da imzalanan AKYA Milli Ağır Torpido Geliştirme Programı altında yürütülen kalifikasyon test süreci kapsamındaki son atış testi 20 Aralık 2019 tarihinde gerçekleştirildi. Üzerine 533mm torpido kovanı yerleştirilmiş yüzer bir test platformundan 40m derinlikten icra edilen atışta AKYA Torpidosu üzerinde ilk kez canlı arayıcı başlık yer aldı. Deniz ortamında icra edilen söz konusu kalifikasyon atış testinin takibinde KBS ürünü akıllı akustik şamandıralardan yararlanılmıştır.  KBS tarafından geliştirilen Sualtı Akustik Takip Sistemi (SATS)’nin bir parçası olan ve su sathına yerleştirilen söz konusu akıllı şamandıralar, sualtı sistemlerince/platformlarınca seyir sırasında üzerlerindeki pingerler yardımıyla yayılan aktif akustik sinyalleri sahip oldukları hidrofonlar vasıtasıyla algılayıp kaydetmektedirler. Akıllı şamandıralar yardımı ile sualtı platformlarına yönelik sualtı akustik takip ve hassas konumlandırma çözümleri sunulmaktadır.

533mm (21 pus) çapındaki AKYA Milli Ağır Torpidosunda kullanılan harp başlığı ve güdüm sistemi Roketsan tarafından, sonar sistemine ait transdüser dizini (sonarın deniz birimleri) Meteksan Savunma Firması tarafından, Dümen Suyu Dedektörü, Torpido Test Alanı için Ölçümlendirme ve Konumlandırma Sistemi ile bu Program kapsamında geliştirilen sistem ve yazılımların doğrulanması için kullanılan Sualtı Akustik Modelleri ve Akustik Sinyal Üreteçleri ise KBS tarafından geliştirilmiştir.

KBS tarafından AKYA Milli Ağır Torpidosunda kullanılmak üzere geliştirilen Akustik Dümen Suyu Dedektörü (ADD)’ne ait prototip ilk olarak IDEF ‘17 Fuarı sırasında sergilenmişti. Suüstü hedeflerinin hareketine bağlı olarak artan hava kabarcığı popülasyonu, dümen suyu olarak adlandırılmaktadır. Su yüzeyinde belli bir süre bozulmadan kalabilen dümen suyunun fiziksel oluşumu, termal yapı, türbülans hareketleri veya yüzey ve kıç dalgaları gibi çeşitli süreçleri bir araya getirmektedir. Hareket eden su üstü hedefleri arkalarında uzun bir dümen suyu bırakırlar. Bir su üstü hedefi tarafından üretilen dümen suyu, o kadar güçlü ve öylesine kalıcı (pervanelerin oluşturduğu hava kabarcıkları ilk aşamada büyük hacimde oluşsa da zamanla küçülmekteler) bir şekilde izler bırakmaktadır ki, akustik yöntemlerle su üstü hedefinin tespiti, takip edilmesi veya tanımlanmasını sağlayabilmektedir.

KBS tarafından geliştirilen ve torpidoya entegre edilen ADD ile su yüzeyinde hareket eden deniz platformlarının arkalarında bıraktıkları dümen suyu izlerinin tespiti yapılabilmektedir. ‘Wake Homing’ tipi torpidolarda kullanılan bir tespit sensörü olan ADD, dümen suyunun fiziksel özelliklerini kullanarak, onu algılamak veya bozulmamış bir su yüzeyinden ayırmak için kullanılmaktadır. Torpido, hedef bölgeyi ADD ile tarar, dümen suyunu kesen uygun geçişlerle hedefin yerini belirler ve otomatik olarak kendisini hedefe yönlendirir.

Torpido gövdesinin orta kısmında yer alan ADD üzerinde iki küçük sonar transdüseri bulunuyor. ADD gövdesinin dışında her iki yanında yer alan bu transdüserler sayesinde hava kabarcıkları algılanıyor (tespit) ve iç tarafta yer alan elektronik donanım vasıtasıyla gerekli analizler gerçekleştiriliyor. Akustik transdüserler su yüzeyinde belli bir süre durabilen dümen suyu kabarcığına ‘ping’ atıyor ve kabarcıktan geri yansıyan ‘ping’ yayınını inceleyerek bunun bir dümen suyuna ait olup olmadığını anlıyor. ADD daha sonra elde ettiği analiz verisini torpidoya iletiyor (veri paylaşımı) ve nihai karar torpidonun ana bilgisayarı tarafından veriliyor. Torpidonun ana bilgisayarı tarafından takip komutu verilirse torpido ADD’nü kullanarak hedef takibine başlıyor. Takip sırasında torpido dümen suyu takibi için yüzeye yakın bir derinlikte ilerliyor ve hedef gemiyi yakalayarak onu imha ediyor. Hedef gemi yaklaşmakta olan torpidodan kaçınmak için süratini artırsa bile bu durumda (eğer torpidonun süratinden çok daha fazla bir seyir süratine sahip değilse) arkada bıraktığı hava kabarcığı popülasyonu da artacağından torpido için daha kolay bir hedef haline gelecektir. ADD donatımlı ‘wake homing’ tipi torpidolara karşı ‘soft-kill (fonksiyonel imha)’ tipi herhangi bir aldatma ve karıştırma sistemi bulunmamaktadır. Mevcut torpido karıştırma ve aldatma sistemleri bu tip tehditlere karşı yetersiz geldiğinden ‘wake homing’ tipi torpidolar ancak ‘hard-kill (fiziksel imha)’ tipi torpido savunma sistemleri ile bertaraf edilebilirler.